Besluit en belanghebbende

George PendersBasisbegrippen van het recht

U kunt meer dan u denkt in relatie tot de overheid

De overheid komt vaker in uw leven voor dan u wellicht denkt. Hopelijk komt u zelf op een positieve manier in aanraking met de overheid, maar het geklaag over de overheid is van alle tijden. Dagelijks merken we de gevolgen van onze relatie met de overheid. Zo ontvangen we zorgtoeslag vanaf het moment dat we 18 jaar worden, betalen we belasting, dienen we ons aan de regels van gemeentelijk beleid te houden (vanuit de Algemene Plaatselijke Verordening) en krijgen we een bestuursrechtelijk erkend diploma als we een opleiding afronden. De overheid gaat ook relaties aan met zeer specifieke groepen mensen, zoals vreemdelingen die een verblijfsvergunning regulier aanvragen, of bedrijven die vergunningen aanvragen voor het bouwen van nieuwe woningen of het verlenen van subsidies aan verenigingen die zich bezighouden met (goedkope) juridische dienstverlening. Kortom: de overheid is op vele terreinen actief.

Waar het bij u echter om draait – of het nou gaat om een bouwproject, belastingen of een uitschrijving van de basisregistratie personen (BRP) – is de vraag of u ook bescherming heeft tegenover de overheid. Als u een belastingaangifte opgelegd krijgt van het Waterschap of uw vergunning voor de dakkapel wordt geweigerd, dan resteert de vraag of u nog iets kan doen. Het antwoord daarop is zeer complex. Er zijn in ieder geval twee basisbegrippen die daarbij van belang zijn binnen het bestuursrecht: besluit en belanghebbende.

Besluit

Te beginnen met het eerste begrip. Vrij vertaald is een besluit een schriftelijke beslissing van een bestuursorgaan (bijv. gemeenteraad, college van burgemeester en wethouders of een inspecteur van de belastingdienst) die een verandering teweegbrengt in een bepaalde situatie. Een voorbeeld hiervan is de toewijzing van een omgevingsvergunning voor de bouw van een dakkapel             die u wilt bouwen op uw dak. De schriftelijke toewijzing van deze vergunning is een besluit, omdat u met deze vergunning iets kan veranderen in uw situatie. Dit is een vrij eenvoudig voorbeeld, maar de vraag of een beslissing van de overheid kan worden gekwalificeerd als een besluit doet veel stof opwaaien. Recentelijk werd nog door de hoogste rechter bepaald dat een gedoogbeslissing (een schriftelijk briefje met: “u doet iets fout, maar wij zien het door de vingers als u aan bepaalde voorwaarden voldoet”) geen besluit is. Als die voorwaarden u niet bevallen, kunt u niet meer naar de bestuursrechter, want de gedoogbeslissing is geen besluit.

Belanghebbende

Dan het begrip belanghebbende. Evenals bij het vorige begrip is ook hier weer enorm veel over te zeggen. Alleen een belanghebbende kan opkomen tegen een besluit. Het is dus afhankelijk van het besluit wie belanghebbende is en wie dus in bezwaar (‘‘het aanvechten’’) kan gaan tegen het besluit. Zowel u als ik kunnen belanghebbende zijn, maar ook verenigingen en stichtingen die zich inzetten voor een algemeen belang (bijvoorbeeld natuurbehoud in de Betuwe) of een collectief belang (bijvoorbeeld het belang dat inwoners hebben bij een veilige wijk) kunnen belanghebbende zijn. Kort gezegd, een belanghebbende is diegene die een rechtstreeks belang heeft bij een besluit. Bestuursrechtgeleerden gebruiken ook wel de OPERA-criteria hiervoor. Iemand dient een objectief, persoonlijk, eigen, rechtstreeks en actueel belang te hebben alvorens deze een belanghebbende is. Dat is in ieder geval diegene aan wie een besluit wordt verzonden. Voorbeeld hiervan is het besluit tot uitkering van een bedrag x aan zorgtoeslag op uw bankrekeningnummer. U wordt rechtstreeks geraakt door dit besluit en verwerft daarmee ook de kwalificatie belanghebbende.

Conclusie

Waarom zijn deze twee begrippen zo belangrijk? Dat is vanwege het volgende: voor rechtsbescherming bij de bestuursrechter moet u belanghebbende zijn bij een besluit, anders komt u daar niet eens binnen. Ook dan blijft er echter wel de mogelijkheid om naar de civiele rechter te stappen, maar dat gaat buiten het bestek van deze blog.

U kunt echter veel voor elkaar krijgen bij de overheid. Zo kunnen onze zaakbehandelaren u onder andere helpen bij overlast (een handhavingsverzoek), bij conflicten omtrent vergunningen, bij toeslagen of belastingaangiftes en ja zelfs bij bezwaren tegen het cijfer wat u heeft gekregen voor een tentamen. Heeft u vragen over het bestuursrecht of over deze blog, dan kunt u een mailtje sturen naar bestuur@vrb-utrecht.nl of g.penders@vrb-utrecht.nl.